Kim są Hetyci?
To Lud indoeuropejski z epoki brązu zamieszkujący Azję Mniejszą, gdzie założyli Hetytów
Kolejną cechą jest ich język.Kiedy odnaleziono i rozszyfrowano archiwa, okazało się, że panujący tam język był zupełnie nowy dla tych miejsc. Hetycki to pierwszy pisany język indoeuropejski. A sami Hetyci są pierwszymi znanymi przedstawicielami tej rodziny narodów. W Syrii i Azji Mniejszej okazali się obcymi.
Swoją największą moc osiągnęli właśnie wAzja Miniejsza. W XVIII wieku p.n.e. mi. powstaje pierwsze zjednoczone państwo, założone przez króla Anittę. Od tego czasu zaczyna się historia jednego z najpotężniejszych imperiów starożytności. Wyróżnia się trzy okresy: starożytny, środkowy i nowy.
Nie wiadomo dokładnie, skąd pochodzili Hetyci. W tej chwili najpopularniejsze są dwie hipotezy:
- z Półwyspu Bałkańskiego, na zachodzie;
- z Wyżyny Ormiańskiej, na wschodzie.
Niektóre z ich cech są bardzo interesujące.struktura społeczna. Nigdzie w starożytnym świecie kobiety nie cieszyły się taką wolnością i równością jak w królestwie hetyckim, gdzie królowe rządziły na równi z królami. W strukturze państwa istniały znaczące elementy demokracji, które później podchwycili i rozwinęli Grecy.
W ostatnich stuleciach swojego istnienia Hetyci stworzyli potężne państwo nowohetyckie, które pod rządami Suppilulium I znacznie rozszerzyło swoje wpływy na Bliskim Wschodzie.
Co wiadomo o mieście Tarhuntassa?
W epoce brązu centralna część nowoczesnościTurcję okupowało królestwo Hetytów - wielkie imperium równe starożytnemu Egiptowi i Asyrii. Jej stolicę, Hattusu, położoną w sercu kraju, od północy chroniło Morze Czarne. Stamtąd królowie decydowali o losach podległych sobie ludów, ustalali politykę wewnętrzną i zagraniczną.
Pierwsza wzmianka o Tarhuntassa pochodzi z Hetytówdokumenty za panowania Muwatalli II (ok. 1295-1272 p.n.e.), który przeniósł tam dwór królewski z dawnej stolicy, miasta Hattusa. Posunięcie to mogło wynikać ze względów taktycznych, gdyż Hattusie groził wówczas najazd na Kaskas od północy, a także dlatego, że Tarhuntassa została usunięta z Syrii, gdzie toczyła się wówczas większość walk. Być może względy religijne również odegrały rolę, skoro osobistym bóstwem Muwatalli był bóg piorunów i błyskawic, który jednocześnie patronował Tarhuntassie.
Na początku XIII wieku pne królestwo Hetytówosiągnął szczyty władzy, aktywnie rozszerzył się na południe, wschód i zachód. Jak wynikało z dokumentów, które do nas dotarły, około 1280 r. władca Muwatalli II przeniósł stolicę z Hattusy do Tarkhuntassa, na niedawno anektowanych „dolnych ziemiach”.
Decyzja króla została skrytykowana, a po trzech tuzinachdwór, rządzony przez najstarszego syna Muwatalli Mursili III, powrócił. Przyczyny nagłej i dziwnej przeprowadzki stolicy wciąż nie są znane. W tekstach jest ślad religijnego tła: Hattusa była uważana za miejsce przeklęte. Być może pewną rolę odegrały względy polityczne i strategiczne – wszystko złożone.
Co znaleziono w rzekomej lokalizacji miasta?
Na równinie Konya – obecnie prowincja współczesnej Turcji o tej samej nazwie – odkryteponad 100 obiecujących miejsc do wykopalisk, wśród których znajduje się ogromny kopiec turkmeńsko-karagujski.
Jego powierzchnia wynosi 125 hektarów, co jest porównywalne zHattusa. Dookoła jest żyzna równina, która może wyżywić wielu ludzi. Podczas badań archeologicznych odnaleziono tam ceramikę w stylu hetyckim. Naukowcyuważaćże to jest Tarhuntassa.
Niedaleko kopca, w kanale irygacyjnym, wzdłużNa wskazówkę okolicznych mieszkańców archeolodzy odkryli kamienną stelę. Napis na nim, zapisany hieroglifami luwiańskimi, opowiada o Wielkim Królu Chartapu, który podbił kraj Mushka (Frygia) i podbił 13 kolejnych królestw. Jego nazwisko jest wymieniane w kilku tekstach luwijskich wyrytych w skałach pasm górskich Kyzyldag i Karadag w pobliżu Turkmen-Karaguyuk. Być może są to kompleksy rytualne, które często aranżowano w pobliżu starożytnych stolic.
Hartapu to dla historyków postać tajemnicza.Sądząc po inskrypcjach, mógł rządzić na początku XII wieku p.n.e., kiedy królestwo Hetytów podupadało. Imię tronowe Mursili mówi o przynależności do królewskiej dynastii Hetytów. Jednak na płaskorzeźbie jest przedstawiony w przebraniu króla neoasyryjskiego, co wskazuje na VIII wiek p.n.e. Osborne i współpracownicy skłaniają się ku tej dacie, biorąc pod uwagę osobliwości listu znalezionego na steli. Nazwa kraju rządzonego przez Hartapu nie jest nigdzie wymieniona. Ale w jednym z tekstów naskalnych znajduje się hieroglif oznaczający boga piorunów Tarhunta, patrona Tarhuntassa.
Dlaczego Hetyci zniknęli?
Imperium Hetytów wczesnej epoki żelazadosłownie wyparował. Tym razem nazywa się to upadkiem brązu. Kryzys rozpoczął się na całym Bliskim Wschodzie, narody zostały usunięte ze swoich domów w poszukiwaniu lepszego życia. Władcy wraz z orszakiem opuścili Hattusę, zabierając najcenniejszą rzecz. Wkrótce przybyły ludy morskie, plądrowały i podpalały puste miasto.
Naukowcy uważają, że królestwo Hetytów w ostatnimdziesięciolecia swego istnienia cierpiał głód. Wiemy, że egipski faraon Merneptah (1213–1203 p.n.e.) wysłał zboże do króla hetyckiego, „aby wesprzeć ziemię Hatti”. Sam Tudhalia wysłał pilny list do króla Ugarita, prosząc go o przesłanie 450 ton zboża. Jednocześnie list kończy się upomnieniem Tudhalii, że jest to sprawa życia lub śmierci.
Coroczne kampanie wojskowe Hetytów zabierały wszystkich zdolnych do pracy młodych ludzi z krajowej siły roboczej i rolnictwa. Z tego powodu po prostu nie było nikogo do pracy w polu.
Coraz częściej Hetyci zaczęli polegać na zewnętrznychźródła zboża dostarczane przez państwa wasalne w północnej Syrii i gdzie indziej. Gdy import był stabilny, zboża było wystarczająco dużo, aby uzupełnić niedobór, ale sytuacja zmieniła się dramatycznie, gdy zagrożone zostały szlaki handlowe. Morze w tym czasie było prawie całkowicie kontrolowane przez piratów, którzy dokonywali również znaczących uderzeń na lądzie.
Najprawdopodobniej Hetyci udali się do północnej Syrii.W każdym razie trzy „ciemne wieki” po zniknięciu imperium powstały tam królestwa, których ludność nazywała siebie Hetytami i pisała hieroglifami luwiańskimi. Z tego punktu widzenia wykopaliska w Tarhuntassie – najwyraźniej stolicy jakiegoś wewnętrznego państwa Luwii – są bardzo interesujące.
Maria Molina, specjalistka języka hetyckiego, pracownik Instytutu Lingwistyki Rosyjskiej Akademii Nauk
W nadchodzących sezonach archeolodzy planują:skanowanie geofizyczne i wiercenie kopca Turkmen-Karagujuk w celu dokładniejszej oceny wielkości miasta i jego struktury, a także wytyczenia miejsca przyszłych wykopalisk.
Czytaj także
Naukowcy zidentyfikowali przyczynę wybuchu w Bejrucie na portalach społecznościowych
Naukowcy zbadali, w jaki sposób COVID-19 jest przenoszony w pomieszczeniach
Od 1 stycznia wszystkie smartfony muszą mieć 16 rosyjskich aplikacji